فرند

وقتي كه ري جاردين سنگنورد خوب آمريكائي آنچه را كه به عنوان يك اختراع در ذهنش مرور كرد هيچگاه به اين نينديشيده بود كه روزي برسد كه سنگنوردان بزرگ دنيا اعلام كنند كه "هيچ چيز مانند يك فرند كار نمي كند هيچ چيز" هدف اوليه جاردين ساخت ابزاري بود كه بتواند بهترين حمايت مياني كار گذاشته شده در شكافهاي عمودي و گرانيتي يوسه ميت باشد جائي كه عموما نبود حمايت مياني مطمئن باعث شده بود تا بسياري از مسيرهاي آن بكر و دست نخورده باقي بماند.

سابقه قبلي جاردين به عنوان يك مهندس هوافضايي و توانايي خارق العاده او در صعود فني زمينه كافي را براي تحقيق پيرامون اختراع فرند باعث مي گرديد. او از سال 1970 بر روي اين طرح تحقيقات خويش را شروع كرد و بالاخره توانست فرند را تكميل و آماده كند او كسي را يافت كه حاضر شد بر روي طرحش سرمايه گذاري كند و در سال 77 بالاخره مارك والانس انگليسي و دوست قديمي اش استيوبين با گروگذاشتن كل مايملك خود كمپاني وايلد كانتري را در انگلستان پايه گذاري كردند تا صرفا به توليد فرند بپردازند.

ري جاردين مدتها قبل پي برده بود كه براي ساخت فرند به طرحي بيانديشد كه به اصطلاح رياضي دانها "زاويه ثابت منحني " يا "ستون لگاريتمي" ناميده مي شود.

بادامك هائي كه به اين شكل طراحي مي گرديد به "بادامك با زاويه ثابت موسوم شد، بادامك با زاويه ثابت در حقيقت استفاده زيركانه اي از يك زاويه سه گوشه مي باشد. دري كه بر روي كف اتاقي باز مي شود تصور نمائيد اگر يك مقدار به اين در زاويه بدهيم در با خود زاويه سه گوشه را به حركت در مي آورد اگر زاويه را كمي زيادتر فرض كنيم چه پيش مي آيد؟ هنگاميكه در بر روي زاويه سه گوشه سر مي خورد زاويه سه گوشه جمع مي گردد. اين قانون زمينه اي را فراهم كرد تا بهترين وسيله سنگنوردي قرن ابداع گردد.

بادامك هاي يك فرند براي استفاده در يك شيار موازي به گونه اي خود را تطبيق مي دهند كه يك كوهنورد در يك شكاف تنوره اي خود را ثابت نگاه مي دارد ، پاي كوهنورد ، نيروي وزن اورا در جهت كف كفش هدايت مي كند و بر طبق قانون  عمل و عكس العمل ديواره هاي دو طرف تنوره او را نگاه مي دارند .

و مطابق اين قانون بادامك

هاي يك فرند نيروي يك سقوط را به ديواره هاي شكاف محل قرارگرفتنش منتقل مي نمايد.

 اجزاي يك فرند

A بادامك ها

B محور اصلي يا ميل بادامك

C سوراخ هاي بادامك

D واشرهاي فلزي بين بادامك ها و واشر فلزي دو سر ميل بادامك

E بازوي اصلي

F بازوي جمع كننده بادامك ها

G سيم هاي جمع كننده

H سيم هاي جمع كننده

K سوراخ ها براي عبور طنابچه در شكافهاي عرضي

J ريل بازوي جمع كننده

J اسلينگ

آلياژ فرند

موادي كه در فرند ها به كار مي رود نه به خاطر استحكام فوق العاده زياد بلكه براي توانائي قبول فشارهاي غيرمنطقي و بد استفاده كردن هاي بدون هرگونه شكستن و از هم پاشيده شدن ها انتخاب شده اند. تركيب آلومينيوم هوافضائي و فولاد ضد زنگ امنيت هميشگي فرند را تضمين كرده است و كيفيت اين مواد لازمه حتمي ساخت يك فرند مطمئن مي باشد بهتر است بگوئيم كه يك فرند با مواد كمتر اصلا فرند نيست.

استحكام يك فرند

قدرت شكنندگي يك فرند بسته به آن است كه آنرا در كجا و چگونه به كار بريم بر اساس سالها تجربه معلوم شده است كه فرند هرگز نمي شكند و در هر حال كمپاني سازنده موادي را انتخاب كرده است كه استحكام آن بسيار بالا و وزن آن كم است و ضمنا آنقدر با دوام است كه بتواند موارد بد استفاده كردن را تحمل كند.

فرندهاي اوليه داراي عرض زياد تري نسبت به فرندهاي جديد مي باشند كه اين عرض در فرندهاي جديد تا 20% كاهش يافته است و از طرفي ديگر با كوتاه شدن عرض فك فرند ميل بادامك كه نقش اهرم اصلي را بازي مي كند كوتاه تر شده و در نتيجه مقاومت بيشتري را دارا مي باشد. و در مجموع عرض كم فرندهاي جديد باعث كاهش وزن مجموعي آنان گرديده است.

سيم هاي عقب كشنده كه با بازوي اصلي در رابطه هستند به گونه اي عمل مي كنند كه هر فك مستقل ، حركت كند و اين امتياز در ظاهر ساده نقش مهمي را در بهتر جاي گرفتن فرند در شكاف مي نمايد (بدليل اينكه شكافها معمولا يك اندازه و صيقلي نيستند)

روش استفاده صحيح از فرند

- فرند را خيلي عميق وارد شكاف ننمائيد. بازوي عقب كشنده آن ممكن است براي باز كردن به سختي عمل نمايد.

- اگر شيارهاي روي فرند شما صاف شده دوباره آن را بازسازي نمائيد.

- نگذاريد كه بادامك ها منحرف شوند فرند با بادامك هاي منحرف قدرت چسبندگي خود را كاملا از دست مي دهد.

از كار گذاشتن فرند كوچك در شكافهاي خيلي باز خودداري نمائيد ، فرندهائي كه فقط قسمت كمي از شيارهاي آن با سنگ درگير مي شوند قادر به باز شدن بيشتر نيستند و در موقع سقوط جاي كمي را براي انتقال نيرو به سنگ دارند، فرند كوچك را در آورده و فرند بزرگتري براي اينگونه شكافها بكار بريد.

- بادامك هاي فرند را به زور داخل شكاف فرو نكنبد در يك شكاف تنگ بيرون كشيدن فرند كار بسيار مشكلي خواهد بود.

- سعي كنيد تا هنگام كارگذاشتن فرند بازوي جمع كننده را تا انتهاي ريل عقب نكشيد زيرا براي بيرون كشيدن و آزاد كردن بادامك ها ديگر جائي باقي نمي ماند.

- دقت كنيد كه در شكافهاي طولي بر روي سنگ بايستي اسلينگ كاملا رو به پائين و 4 بادامك ها كاملا روبه بالا قرار گيرد. در يك سقوط چنانچه فرند را خيلي كج گذاشته باشيد بادامك ها حول محور چرخيده و از جاي خود خارج مي گردد .

نگهداري از فرند

هميشه قسمت هاي كارگر فرند را عاري از گرد و غبار نگاه داريد.

از در معرض قراردادن فرند با آب و بخصوص آب نمك خودداري نمائيد.

براي چرب نمودن فرند از روغن استفاده ننمائيد از روغن 40 WD يا چرب كننده فيلم مثل LPS استفاده نمائيد.

سعي كنيد فرند خود را هرگز باز نكنيد. زيرا دوباره جمع كردن آن نياز به اطلاعات دقيق دارد.

يكي از اشكالات فني فرند در كارگذاري آن در شكافهاي كم عمق عرضي مي باشد كه در هنگام سقوط اين بازو به لبه پائيني گير كرده و اهرم مي شود و بدليل خالي بودن ريل بازوي اصلي براحتي مي شكند. براي جلوگيري از اين امر در روي بازوي اصلي سوراخ هائي تعبيه شده كه در مواقعي كه به ناچار فرند را در اين گونه شكاف ها كار گذاشته ايم يك طنابچه را از داخل سوراخ بالاي ريل عبور مي دهيم (حتما بايستي طناب در زير ريل قرار داشته باشيد ) و قسمتي از طنابچه را در ته ريل محكم با چسب ببنديد . (چسب نواري ) تا در هنگام سقوط چسب پاره شده و وزن سقوط به نزديكترين فاصله تا بادامك منتقل گردد.

بايستي در هنگام انداختن كارابين به طناب صعود طناب را به طنابچه ثانوي بيندازيد (مثل شكل بالا عمل كنيد)

دقت كنيد كه بدليل ناهماهنگ بودن بادامك ها بادامك پائيني از حالت اصلي خارج شده و در نتيجه فك هاي ديگر نيز آزاد مي شود.

نکته بسیار مهم دیگر درگیر بودن تمام بادامک ها با سطح سنگ است . مانایی فرند بستگی  به چگونگی درگیری این بادامک ها با سنگ دارد.

همانگونه که اشاره شد اگر از فرند در شکاف های افقی استفاده می شود توجه به اهرم نشدن بازوی آن مهم ترین عاملی است که باید هنگام کارگذاری در نظر گرفت .

بهتر است در صورت امکان در این شکاف ها از فرند های تکنیکی با دسته بکسلی استفاده نمود. همانطور كه در بخش معايب فرند يادآوري كرديم بازوي اصلي فرند در شكافهاي عرضي به هنگام سقوط با خطر شكستن همراه       مي باشد براي پيشگيري از احتمال شكستن بازوي اصلي فرند و براي استفاده مطمئن از آن در شكافهاي عرضي كمپاني Shouninard اقدام به ساخت فرندهائي با بازوي انعطاف نموده است كه اين پديده تحت عنوان كامالوتس ناميده مي شود در شكل مقابل اجزاء يك كامالوتس را مشاهده مي كنيد. مي بينيد كه همان فرند است با اين تفاوت كه بازوي اصلي جاي خود را به دو كابل قوي با روكش پلا ستيكي داده است اين بازوهاي كابلي به جاي اينكه از وسط محور گرفته شده باشد از دو سر محور رد شده است.

قسمتهاي مختلف يك كامالوتس به شرح زير است:

A بادامك (كه شيار بزرگي بر روي آن براي بيرون كشيدن در وقتي كه در شكافي گير كند و همچنين سبكتر كردن وزن آن وجود دارد )

B 2 ميل بادامك 2 محور عرضي ، كه بادامك ها بر روي آن عمل مي كنند.

C واشرهاي بين بادامك ها

D فنرهاي بين بادامك ها (كه حالت ارتجاعي بادامك را تنظيم مي كنند) .

E سيمهاي جمع كننده كه به بازوي كششي متحرك متصلند.

F بازوي كششي ، كه بوسيله آن و عمل جمع كردن بادامك ها انجام مي گردد.

G كابل اصلي، كه در ضمن كار اسلينگ فرند را نيز به عهده دارد.

H تكيه گاه انگشت عمل كننده كه معمولا از جنس روكش كابل اصلي و در بين دو كابل قرار گرفته است.

اسپايدركم و فرند تكنيكي

اسپايدر كم را مي توان پيشرفته ترين نوع و فرند دانست كه در ساخت آن از تجربه ساخت و تكامل ديگر انواع آن بخوبي سود جسته اند .

در اسپايدركم با توجه به قدرت فوق العاده تحمل و چسبندگي آلياژ تشكيل دهنده آن قطر بادامك ها تقريبا نصف شده است كه خود نقشي اساسي را در كاهش و وزن آن ايفا مي كند.

اسپايدر كم ها از آلياژ آلومينيوم 2024T4 ساخته شده اند ، اين آلومينيوم براق حدود 50% قويتر از آلومينيوم 6061T6 (كه عموما در انواع ديگر ابزارهاي بادامك دار مورد استفاده قرار گرفته است ) ، قويتر مي باشد. دندانه هاي بادامكي كه با اين نوع آلياژ ساخته مي شود كمتر تغيير حالت پيدا مي كند.

اسپايدر كم ها در دو نوع 4 بادامك و 3 بادامك ساخته شده اند كه اين دو نوع داراي شش اندازه به شماره هاي 0 - 1 - 2- 3- 4- 5- 6- 7- 8 –م9-10-11-12-13-14 مي باشد كه شماره هاي صفر تا 4 آن داراي سه فك بدون كنگره و شماره هاي 5 تا 8 آن داراي چهار فك كنگره دار مي باشند.

توضيح اينكه در شماره هاي كوچكتر بخاطر اينك سطح اتكاي نقطه درگير شونده بادامك با صخره بيشتر گردد از كنگره دار كردن آن خودداري كرده اند .

در اسپايدر كم دو سر كابل اصلي به ميل بادامك وصل شده است كه خود بخود اسلينگ جهت اتصال كارابين را نيز بوجود مي آورد.

در اسپايدر كم هاي سه بادامك سه سيمي كه به عنوان عقب كشنده يا بادامك ها اجراي وظيفه مي كنند به بازوي جمع كننده وصل شده اند و معمولا تكيه گاه انگشتي و محل اتصال كارابين از يك نوع پلاستيك فراهم آمده است.

فرند تكنيكي

نوع ديگري  اصطلاحا فرند تكنيكي ناميده مي شود كه آنهم خلاصه اي از همان فرندهاي قبل الذكر مي باشد منتها به جاي اينكه بازوي اصلي از فلز غيرقابل ارتجاع باشد از يك تكه كابل قوي بجاي آن استفاده گرديده است كه 4 سيم جمع كننده به بازوي متحرك وصل شده اند و انتهاي كابل با يك حلقه براي اتصال كارابين در نظر گرفته شده است.

طريقه نگهداري هر دو ابزار همانند فرند مي باشد.

کار گذاري ابزار هاي حمايتي گشتاوری با وجود د سهولت نياز به دفت ويژه اي دارد . زيرا کوچکترين خطا با عث مي شود ابزار به داخل شکاف وارد شده و نتوان براحتي آن را خارج کرد . در هنگام کار گذاري انواع فرند بايد دقت کرد قسمت هاي متحرک بيش از حد نبايد جمع شودند زيرا فرند قفل مي شود .

و  يا فرند بيش از اندازه به داخل شکاف فرو برود  در صورت بروز چنين حالتي مي توان مطابق شکل با يک آچار کيل  و يک کيل سيم بکسلي براي  بيرون آوردن ابزار تلاش نمود .و اگر  شکاف امکان دسترسي از بالا را دارد  مي توان توسط آچار کيل با رزوه هاي دندانه هاي فرند بازي کرد تا آنرا بيرون کشيد .

دانلود کتاب Cam book  به فرمت پی دی اف